وجه دوّم : مراد از اخبارى كه در نفى رؤيت و مشاهده در غيبت كبرا رسيده ، خصوصا توقيع مذكور كه عمده و زبدهء در اين باب است ، اين است كه مراد از دعواى مشاهده ، دعواى مشاهدهء در خصوص سفارت و وكالت باشد ؛ به قرينهء سوق و سياق ، آن‌كه وقوع آن در منع از تعيين وصى و قائم مقام است ؛ يعنى زود باشد كه بعضى از شيعيانم ، از جانب من ادّعاى وكالت و نيابت كنند و بگويند : ما او را مشاهده مىنماييم و امر و نهى او را مىشنويم ؛ چنان‌كه نوّاب سابقين بودند . [ مدعى مشاهده ، افتراگو است ] تأييد فيه تسديد مؤيّد اين مراد ، قول آن سرور است كه مىفرمايد : مدّعى مشاهده ، كذّاب و افتراگو باشد ، زيرا كذب اگرچه بدون دعوى وكالت بر دعواى مشاهده صدق كند ، لكن افترا صدق نكند ، چون‌كه افترا آن باشد كه كارى مثل استنابه ، توكيل و نحو اين‌ها را به كسى كه او نكرده باشد ، نسبت بدهى . بالجمله مراد از اين توقيع ، دعوى مشاهدهء در امر سفارت و نيابت خاصّه باشد ، چنان‌كه جمعى بعد از وفات سمرّى بر وجه كذب و افترا ، مدّعى با بيّت ، سفارت و نيابت خاصّه شدند ؛ حالات ايشان در كتب معتبره از اخبار ، سيّما كتب مؤلّفهء در غيبت ، مفصّلا مذكور شده و ما ان شاء اللّه در بساط چهارم ، جماعت كثيرى از آن‌ها را در عبقريّه‌اى در ضمن چند خزفه بيان خواهيم نمود . علّامهء مجلسى رحمه اللّه بعد از نقل اين توقيع در بحار « 1 » به اين وجه تصريح فرموده و مىگويد : اين خبر ، با اخبار رؤيت منافات ندارد . وجه سوّم : توقيع و امثال آن‌كه بر نفى رؤيت و عدم مشاهده دلالت مىكنند ، بر ازمنهء قديمه محمول‌اند ؛ يعنى بر اوايل غيبت كبرا ، چون آن زمان به سبب بسيارى دشمنان ، خوف غلبه و استيلا بر آن جناب بود .

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 52 ، ص 151 .